HÌNH TƯỢNG BỒ TÁT NỮ ĐẦU TIÊN TRONG PHẬT GIÁO GANDHARA

Trong nghệ thuật Gandhāra, hình tượng “Bồ Tát thân tướng nữ” – được hiện diện qua nhân vật Hārītī, xuất phát từ truyền thống yakṣinī bản địa và được Phật giáo hóa thành vị mẫu thần bảo hộ trẻ em và gia đình.

Văn bản cổ nhất còn lại là nhắc về bà là “佛說鬼子母經” – Phật thuyết Quỷ Tử Mẫu Kinh, nằm trong Đại Chính Tân Tu Đại Tạng Kinh (Taishō Tripiṭaka), quyển số 509, thuộc Tiểu Bộ Kinh (經集部, Jātaka–Avadāna loại) trong hệ Hán tạng. Tên Phạn của bà là Hārītī, được nhắc đến trong các truyền bản Sanskrit, Gandhari, và Pali chú giải.

Tóm lược trong kinh nói rằng Hariti vốn là một dạ xoa mẹ, sinh ra 500 đứa con. Vì thương con mình mà đi bắt con người khác ăn. Đức Phật thấy vậy, bèn ẩn một đứa con nhỏ nhất của bà. Khi bà đau khổ đi tìm khắp nơi, Phật hỏi:

“Bà đau khổ chỉ vì mất một đứa con, còn những bà mẹ loài người mất con vì bà thì sao?”

Hariti tỉnh ngộ, quy y Tam Bảo. Phật dạy rằng từ nay các tự viện nên thờ hình tượng bà cùng các con và cúng dường thực phẩm cho chúng. Bà trở thành hộ pháp bảo vệ trẻ em và người mang thai.

Trong nghệ thuật Gandhāra, Hārītī thường xuất hiện với tư thế chính diện, mặc áo kaftan, quần, khăn choàng gấp nếp – biểu hiện rõ ảnh hưởng Hy Lạp-La Mã. Bà đội vương miện cánh sen, đeo nhiều trang sức, tay bồng một hoặc nhiều trẻ nhỏ – biểu tượng của tình mẫu tử và sự bảo hộ. Hình tượng này phản ánh sự dung hợp văn hóa: từ hình tượng nữ thần bản địa sang hình tượng Phật giáo, từ hung dữ sang từ bi, từ tàn phá sang bảo hộ.

Như vậy, Hārītī trong nghệ thuật Gandhāra không chỉ là tượng nữ mà còn là minh chứng cho quá trình Phật giáo hóa các hình tượng nữ quyền – “mẫu” trong đạo Phật, và cho thấy nữ tính vẫn có chỗ đứng quan trọng khi được đặt trong khung cảnh bi – trí – giác ngộ.

—

Nhân dịp 20/10, xin kính mời quý vị ghé thăm Phật Bảo Nghiêm Trấn để chiêm bái tôn tượng theo phong cách Gandhara duy nhất tại Việt Nam với ưu đãi đặc biệt dành riêng cho người nữ.

ĐI 1 TẶNG 1 & TẶNG NƯỚC UỐNG CHO CÁC TOUR BOOK QUA HOTLINE VÀ CHUYỂN KHOẢN TRƯỚC TỚI HẾT 31/10/2025

HOTLINE ĐẶT CHỖ: 0858 530 579

GIỜ THAM QUAN: 9:00 – 17:00

ĐỊA CHỈ: Toà nhà Infinity 11A Tôn Đức Thắng, Phường Sài Gòn, TP Hồ Chí Minh