Bản thảo Phật giáo Gandhāri (“Gandhāran Buddhist Manuscripts”) được xem là những di vật kinh Phật cổ nhất hiện còn tồn tại, có niên đại từ khoảng cuối thế kỷ I TCN đến thế kỷ II SCN. Các nhà nghiên cứu tin rằng nhiều cuộn kinh trong bộ sưu tập này xuất phát từ các tu viện thuộc tông phái Dharmaguptaka tại khu vực Gandhāra, nay là Pakistan – Afghanistan.
Năm 1994, Thư viện Anh (British Library) tiếp nhận một loạt mảnh bản thảo vỏ cây bạch dương (birch bark scrolls) ghi bằng ngôn ngữ Gandhāri Prakrit sử dụng chữ Kharosthi. Bộ sưu tập này bao gồm khoảng 27 cuộn vỏ cây, hiện còn nhiều mảnh nhỏ, với các văn bản như Dhammapada, Rhinoceros Sutra, các avadāna, abhidharma, v.v. Những cuộn này được lưu giữ trong các chậu đất nung — điều này giúp bảo vệ khỏi ẩm mốc, hóa chất đất và khí hậu khô tại vùng cao hơn.
Tình trạng hiện nay nhiều bản chỉ là mảnh rời nhỏ, có cuộn gần hoàn chỉnh dài tới khoảng 2 mét, có cuộn chỉ vài dòng. Các mảnh nhỏ được phục hồi bằng cách kỹ thuật số, ảnh vi mô, và so sánh với các bản kinh tiếng Pāli, Sanskrit, những phiên bản tương đồng khác để phục chế nội dung.
Những cuộn kinh này mang giá trị khảo cổ to lớn, cho chúng ta thấy được sự lưu truyền Phật pháp thuở ban đầu — khi lời dạy của Đức Phật được ghi bằng ngôn ngữ người dân thường (Prakrit), trên vật liệu vỏ cây bình dị, dưới sự che chở của tu viện. Nó nhắc nhở ta về tính vô thường cũng như sự trường tồn của Chánh pháp qua thời gian.
—
Xin mời quý vị ghé thăm Phật Bảo Nghiêm Trấn để chiêm bái tôn tượng theo phong cách Gandhara duy nhất tại Việt Nam, minh chứng hùng hồn nhất về một thời đại hưng thịnh của Phật giáo gần 2000 năm trước tại vùng đất Gandhara cổ xưa.
